O esquelete na gaiola (4)

O que se chama racionalidade humana, que xa ven sendo dificil de definir para os que estudan a historia, faise ainda máis dificil cando estudalos comportamentos das sociedades e dos individuos. Ainda así hai xente e pensadores que a defenderon como ferramenta de salvación dese obxecto de observación que o propio ser humano fai de si mesmo.

Dificil salvación si consegues facela abstracción de sairte da sociedade e mirar con distancia os sucesos e fenomenos que ocorren aí dentro. Os que se aferran a racionalidade como salvadora ignoran a súa función brutal en tódolos fenomentos de deshumanización,  colonización, sometimento i exclavización que ocorren dentro da especie humana. Eu véxolle máis unha función de doma e control, de cálculo e programación, de ordenación, mailas consecuencias da súa actuación, a fenomenoloxía fria do seu obrar no mundo dependen máis do sentimento do suxeito, da dirección subxectivada da vontade, da integración social, do vínculo co outro, do desexo, da irracionalidade, da infancia "feliz", que da capacidade de vela VERDADE con maiúsculas.

Moi ao contrario, esa verdade con maiúsculas inventase para o control e ordenación, para a estructuración e supervivencia do grupo, da manada, da sociedade. Esa verdade para grupos pequenos, recursos extensos cuasi-infinitos, pódese facer cunha orientación determinada, máis con recursos escasos e carencias faise de outra maneira, si os que escriben e falan publicamente están nunha situación, esa situación faise central no discurso, na racionalización dominante.

Como organo na nosa vida, pódese falar dela como responsable do espazo, do tempo, do principio de causalidade e da creación de conceptos-xuizos. Eu vexo máis posible que a necesidade de verdade brote da propia irracionalidade, das súas consecuencias, dos seus perigos.

Pasemos logo a este cuarto punto, dentro deste relato descarnado, sen apariencias, sen teatro, sen fantasía, en definitiva, un relato aburrido, sen ben, sen mal, sen héroes, sen salvadores, o desexo de pertencer a un grupo exclusivo, secreto, especial, con símbolos, códigos, bromas privadas, ritos de iniciación, relatos que só comparte o grupo. 

Qué pasa aí, que especial se sinte o suxeito, calquera ameaza a ese vínculo fai que se aferre ainda máis a el. Créase unha identidade, un comportamento, unha posibilidade de poder, de diferenciación e de seguridade. Convertese nun recurso das élites sociales que lles funciona moi ben, que mantén moi atada a vontade dos que teñen o poder, dos que dictan a normalidade; esa vontade queda atada ao interese dese grupo.

O esquelete na gaiola (3)

 A fame de sentido, neste aparecer desde a nada que é a vida, aparece un baleiro que non soportamos, por qué?, para qué?, a mente traballa, ordea, constrúe discursos, relatos, mitos, explicacións, ordenacións espacio-temporais do caos.

Son imperativos mentais que nos angustian, vémonos obrigados a por algo aí, os outros póñeno, o que hai fora é un caos que puntualmente se ordena en algo, como residuo, como sustancia temporal, como sentimento de ser, de estar vivo, pero oh!, misterio!, o que vén á vida preguntase pola línea do tempo, xa que na súa mente existe e ademáis aparece un imperativo, un principio de causalidade, o cal fai que nos preguntemos pola finalidade de estar aquí, por onde estamos e a onde imos.

O que nunca estivo, agora está, o que está non estará, e hai un relato que explica, que comprende, que soluciona, que permite abandonala carga o sufrimento existencial, aceptas o relato e pasas a camiñar liviano...pero meu amigo, quen constríu ese relato e para qué, iso deberialo descubrir, así saberias quen tapou ese baleiro e con que obxectivo escribiu cada verba, e a onde conduce a cadea que te ata.

O acoplamento a un sentido xa feito relaxa, consola, inmuniza contra o sufrimento. Xa hai malos e bós, xa hai inimigos, xa hai un homo sacred a quen aplastar, explotar ou sacrificar de maneira racionalizada, xa hai un liberador, un mesias, un lider, un referente, un guía.

Loado sexa o discurso salvador que nos dá un inimigo, que nos permite aplastar ao débil, explotar ao inocente, aplastala disidencia, roubar uns recursiños tan necesarios, pechala ventana da mente, e converternos nun animal sen dúbidas, propiamente nun animal.

Ata poderia ser que a fame de sentido apareza como unha melancolía do instinto animal, esa envexa do ser que se move con determinación, sen dúbidas, ese ser que parece que sabe quen é. Nalgún momento un fio xenético desatouse e non sabemos qué facer con iso, con ese grao de liberdade, e aí pomoslle o relato, o sentido.

O esquelete na gaiola (2)

O segundo berme na racionalidade humana, se callar o máis importante, o medo ao rechazo. Qué dicir disto, mirar para outro lado, botarlle terra enriba nas beirarrúas a cousas soterradas, defendela postura que nos asoballa, lambela cadea que nos ata. Todos tentamos xustificalo con discursos e relatos, pero no fondo un terror paralizante impide o movimento e pecha a fiestra do ser, da honradez, da visión aberta para agacharse no relato salvador que nos separe da gaiola de ferro.

Con que velocidade se moven as institucións relixiosas para creala coraza de ferro sobre o recén nado, sabendo da poderosa forza que desatan. Atar, atar cos propios xens dese novo ser. Nace o neno nunha piscina de ideas e algo moi poderoso fainas necesarias, hai un esquelete pendurado alá fora.

E por suposto, tes que darte conta, que non fai falla velo esquelete pendurado, non fai falla a tortura burda e miserable, todo isto existe e ocorre na calma máis agradable, con risas e o sol brilando no ceo.

Cantos filosofos deron saltos mortais para meter o que habia que meter no seu relato, e o que habia que meter era a él mesmo na estima do rebaño, porque un abismo abriase aos seus pes. Só algúns foron valentes, suicidas, tolos, e romperon o límite do que se podia "dicir", puxeron no pensamento conceptos, ideas e visións "perigosas" que os deixaban soíños na noite dos tempos.

É gracioso cando comezan os discursos con "a comunidade científica bla, bla, bla...". O método científico non necesita dunha comunidade de borregos rebuznando, con un home honrado revisando os datos e comprobando a veracidade las proposicións, das candidatas a verdades, a leis da natureza, chega.

Fixémonos no efecto que ten tanto un puñetazo na mesa, metaforicamente un falar desde a posesión da forza como un discurso onde se introduce a idea de que o falante é parte do grupo maioritario, case o todo, onde só quedan fora os tolos, os malos, os raros, etc. Lembremonos de cando nos dician que o que non participara no experimento de control global da seudovacina anticovid quedaba fora. Lembremonos como comparaban esa seudovacina con outras vacinas contrastadas e útiles, como comparaban os argumentos dubitativos sobre ese produto cos argumentos terraplanistas, como identificaban ese lixo mal desenrolado como opción única e racional. Estade tranquilos (dician sen dicilo) vos estades dentro da cidade amurallada, vos non seredes ese esquelete.

Un silencio, unha resposta máis fria, unha falta de entusiasmo, e actívase o medo, activase o dispositivo de protección, e a culpa comeza a traballar, qué fixen mal, repasas o pasado, buscas como recuperala aprobación. Alguén ten que ter a chave, será o que pega os puñetazos na mesa? será o que vive nas nubes? a angustia traballa, perfora, doblega, somete.

Canto valor hai que ter para enfrontarse a si mesmo, e sair a un deserto a camiñar sen saber si voltarás. E logo voltar, e logo disimular, no medio das pantasmas, é terrible. Lembraivos sempre da gaiola, dos pequenos límites nos que nos movemos, coidadevos de quedar fora das murallas, mentide, mirai para outro lado, sede bós.

O esquelete na gaiola (1)

 ...un esquelete dentro dunha gaiola pendura na muralla.

Un filósofo (J.D.) dí que "non hai nada fora do texto", non fala dun esquelete, nin do que vou a dicir nos seguintes parágrafos, fala do sentido da realidade, da interpretación do mundo, non nega a existencia de algo chamado "real", ou "físico", pero todo pasa polo relato que facemos das nosas impresións sensoriais e vivencias, mundos cheos de significados, textos, simbolos, cultura, toda visión pasa por aí, todos estamos afectados. E de onde sae o texto? do outro, dese outro sempre presente, da linguaxe, esa construción colectiva que nos ven dada.

Qué nos lembra o esquelete, de que nos advirte; coidado, fai moito frio aí fora!!. Fora de onde?

Entón, por qué escribir isto? non é contradictorio escribir estes textos, intentar ser sinceiro, honrado, intentar aprender do escrito, negarme a ter en conta o que vou describir a continuación?. Por qué non estar calado e usar todo o aprendido de maneira mais "racional", con "senso común", para o interese propio?.

Ben, o interese propio é máis amplo do que vou describir aquí, pero aquí vou intentar falar de nós, dese ser que se move coma o resto de seres na superficie terráquea, pero que a veces camiña orgulloso coa súa libretiña de notas, outras mata a un membro da mesma especie, outras cala, outras decide vivir deprimido o resto da súa vida, outras mira para outro lado, e incluso a veces ponlle fin a súa propia vida.

Cogito ergo sum, as monadas, o ser racional, o cidadán libre, o espiritu absoluto da historia, ...mantequilla na tostada?. A quén sirve esa suposta racionalidade, qué carreiros colle nas súas decisións e conclusións o homo sapiens sapiens, nos seus relatos, nas súas análises, nos seus xuizos, na súa suposta busca da verdade, no carreiro marcado ao longo da súa Historia? Qué se agocha no fondo da súa mente racional e orgullosa?.

Por qué se deforma a realidade vista por uns a outros dunha maneira tan esaxerada? por qué un edificio parece fluctuar, cairse, achicarse para uns e para outros convértese nun palacio? por qué moitas persoas votan en contra dos seus intereses básicos e os dos seus fillos? ou votan a outros intereses supostamente superiores? ou votan desde un sitio oculto no seu interior? por qué podemos contemplar unha matanza sen aflixirnos e incluso xustificala? de onde sae o mal, o ben, o normativo?

Compre comezar xa a debullar cousas da nosa mente que non merecen ser negadas, ou si?, meu deus, non quero ser un esquelete pendurado ao frío.

O primeiro berme agochado na racionalidade:

A necesidade de sentirse especial, o ego non soporta ser un máis na masa, quere ser único, especial, superior, posuímos unha grandeza incomprendida, unha eminencia, un número un, o mellor, un creador marabilloso, unha persona talentosa, especial, diferente, con estilo propio, diferenciada, un ser bondadoso e perdedor nesta sociedade cruel camiñando solitario pola beira do río Hudson. Diríase que aí está asentada a nosa vanidade, a diferenciación, non somos masa, non somos prescindibles, somos un, algunha fibra primitiva fai convinte conservar este senso, por qué? ao mellor, no fondo, quizais foi útil para a supervivencia, quen sabe o que lle pasaba aos que non se vian como importantes, significativos ou diferenciados.

Qué pasa coa nosa capacidade crítica, coa nosa honradez intelectual, si nos eloxian, si nos condecoran, si nos dan grandes recoñecementos, si aprecian a nosa condición de seres especiais, sensibles, e bondadosos, qué pasa si nos sentimos especialmente situados no Cosmos, neste marabilloso momento no que o Cosmos pode disfrutar da nosa presenza. Qué pasa coa nosa racionalidade cando nos dan unha palmadiña na espalda no bar?, e a inversa qué pasa si esa palmadiña non se dá.

Ignatius Reilly camiña orgulloso nos tempos modernos en case tódalas mentes, e onde non se vé, convén revisalo todo para topalo.

DOMINIO E AMOR

 A vontade de dominio, de posesion, estropea as mellores cousas, o amor de parella, o amor aos fillos, en definitiva, o amor, pero tamén se mete noutros terreos como a espiritualidade, a contemplación do infindo, ou do misterio da existencia, trata de apoderarse da outra persoa cun discurso aparentemente verdadeiro, parece copiar ideas que a priori eran xeniais, pero hai  un pequeno retorcemento, un pequeno cambio na interpretación, unha praxis engadida, un sacar consecuencias de maneira rápida,  un apropiarse das palabras, converténdoo todo en lixo, en cadea, en obriga, en medo, en ameaza.

Apropiase das palabras e do significado, baleirándoas, quitandolle a súa sutileza, sacando a alma da súa elevación e metendoas nun corral estercado.

Pode facelo co sexo, coa vida familiar, coas vivencias e pensamentos espirituais, todo o que xorde con sutilileza, elegancia, beleza é convertido en cadeas pola ansia de dominio, vinculado ao medo a perda,  ao desexo de seguridade, .ao narcisismo, a vanidade, a vagancia, a estupidez. 

O homo estúpidus sae saltando, dándose manotazos na espalda, facendo bromas rudas ou directamente crueis, e gana, imponse, bate co oso no chan e grita uuu, uuu, uuu a coro, a manada envolveo, sintese ben, todo cadra consigo mesmo, él é a lei.

O amor de verdade, require unha pequena perda de poder, un respeito polo outro, un traballo continuo, un esforzo, unha perda de enerxía na comprensión, é ineficiente, inseguro, non cadra ben na maquinaria. 

Qué está pasando?

É unha boa pregunta, ademáis de base para a demagoxia, a politica, a loita de poder, o engano, a manipulación mediática, etc..

Desde o meu punto de vista, o que pasa é que vivimos o fin o crecemento económico, crece o capital, a débeda, pero a riqueza real non. De momento o sistema exprime o melón, sacrifica as sociedades máis débiles, coloniza, mata, extrae recursos de tódolos sitios posibles pero o límite terráqueo comeza a pitar en tódalas súas variables. Para seguir co banquete do crecemento as clases dominantes precisan esquilmala sociedade, empobrecela, sacarllelos servizos, exprimila máis e máis, como eles ben din, "como foi sempre". O declive enerxético queren cubrilo con outro tipo de enerxía barata, a vida i a enerxía do individuo a baixo custe, para usar e tirar, xa que a nova consigna é que "sobramos".

Ao mesmo tempo a loita de poder entre clases debilitouse, o poder na capital identificou a cooperación e a solidaridade co sistema soviético caído. As élites económicas, o poder real, hai xa moitas décadas que saben o que está pasando, e impuxeron a acumulación sen limite de capital en poucas mans como sistema, individualismo extremo, poder. Lóxicamente o reparto de riqueza, os servizos públicos, as relacións sociais, as agrupacións, a solidaridade, a cooperación, son conceptos que hai que derrubar, conceptos aos que hai que declararllela guerra.

Un alicerce básico desta sociedade, ao mellor de todas, pero desde logo das modernas, é a "conservación do estatus". Isto permite comprender que unha limitación na riqueza global, crea unha situación de necesidade de empobrecemento dos pobres e medianos para seguir mantendo a vanidade dos moi ricos. A medida que a produción de comida e riqueza chegue ao límite, a bomba social irá collendo máis presión. Isto constitúe a perda que a sociedade vive como perda de dereitos.

Outro alicerce, para min o determinante, dos individuos, das Sociedades, das Nacións, e dos Estados, a nivel histórico, é o "prestixio", a situación no discurso, na dialéctica colectiva e global, e isto fai que a acumulación de riqueza, e o potencial económico e militar sexa a berza trala que corren todos.

No fondo de todo está o poder na manada global, a violencia e capacidade de destruir como medida do poder e de sometemento, a dominación como sistema oculto, que sae ao descuberto, que emerxe sobre os doces discursos que circulaban na tona e que xa non son útiles aos que marcan a pauta.

A nivel interno, na sociedade occidental, a disputa sobre o poder, o prestixio, e o status, relativo a liberación da muller, e a definición da sexualidade, pon en tela de xuizo a sociedade patriarcal e toda a estrutura sobre a que se basa a civilización occidental. A transformación dunha sociedade, cara un futuro sen identidades claras, e sen construcións solidarias fortes, provocan unha disgregación, unha individualización, que no impás do transito, poden ser usadas para cair nunha sociedade neofeixista.

Todo está en disputa, a caída da URSS, e o uso dese modelo para a demonización da solidaridade (o comunismo como 0), e o capitalista como liberdade individual e feliz (1), permitiu construír un discurso bipolar onde calquera tipo de solidaridade i empatia co outro é comunismo, e o estado actual como froito do capitalismo. Todo isto é unha grande mentira, porque o comunismo de Estado, naceu como resposta á explotación extrema do outro, unha resposta ao canibalismo da vida do individuo. Ese comunismo tiña xa en si mesmo unha enfermidade tamén terrible, a oposta, negalo individuo e o pensamento propio e libre. Pero tivo un efecto positivo nas sociedades occidentais, grazas a existencia  da URSS,  co medo e a ameza do comunismo e a solidaridade obrera, construíronse os servizos sociais e un maior reparto de riqueza. 

En resposta a todo isto, a sociedade e o individuo, necesitanse e definense mutuamente, o individuo constrúe a súa identidade na sociedade, e a sociedade é construida pola cooperación dos individuos, aqui ten que haber un equilibrio, unha proporcionalidade.

A ignorancia constrúese coa sobredose de información i entretemento.

O dereitos calificanse como ataduras fronte a liberdade absoluta.

Adiviño un camiño, o actual, cara á posición inicial, o poder e o capital, en poucas mans, e unha grande masa de excravos sen dereitos, e criados na ignorancia, volve a violencia ao primeiro plano da realidade humana.

A nosa especie (Marvin Harris) - comentarios (4)

Harris continúa co seu relato sobre a especie humana investigando rasgos de adapatación física, e do despegue cultural.

A parte do crecemento do cerebro, hai outro aparato físico que permite un desenrolo importantísimo para chegar a ser o que somos, a estrutura larinxe-farinxe queda configurada dunha maneira que nos permite a elaboración de sons moi variados e sutiles, aparece a linguaxe, aparece o pensamento, a palabra, e despega a cultura.

A evolución cultural comeza a ter un peso importantísimo, sendo un factor determinante na forma de ser e comportarse, e influindo de maneira decisiva tamén na evolución física.

Hai unha interacción entre as condicións materiais e o factor cultural. A cultura de maneira máis ou menos consciente (decisións por interese dos individuos ou grupos), ou inconsciente, crea sistemas que permiten a continuidade da vida humana, un equilibrio co medio e coas características propias nosas coma especie e individuos, polo menos permite intentar un camiño diferente ao da extinción ou penuria permanente. Este camiño pode triunfar ou non, pode sosterse no tempo ou morrer, pero é un proceso que permite unha variabilidade moi ampla de comportamentos, o cal abre a porta a topar saidas exitosas, máis tamén nada impide que ese constructo cultural acabe fracasando.

Harris insiste moito nesto nos seus libros, hai prohibicións relixiosas que non son gratuitas, soen cumplir unha función importante para o equilibrio co entorno, máis hai que apuntar tamén o contrario, non todalas prohibicións cumpren esa función, en moitas hai intereses de parte, ou miradas particulares sobre a existencia.

Ao longo dos capitulos seguintes Harris responde desde o seu punto de vista antropolóxico, a moitas cuestións que nos plantexamos hoxe en día de maneira cotiá, como, por qué o sexo é así no sapiens? por qué a pigmentación da pel? por qúe a gordura? por qué a homosexualidade? por qué a guerra? por qué o machismo? etc..., vai capitulo a capítulo, desmontando mitos, prexuizos e pondo sobre a mesa argumentos vivos, é dicir,  dando exemplos de cultura viva, analizando a qué se deben as diferencias de trato, de igualdade, de guerra continua, de crueldade.

Sobre a sexualidade humana, Harris apunta ao exemplo de moitas especies de primates que na maioria dos casos se centra nun certo periodo, cando o óvulo feminino está preparado para a inseminación, as femias comezan a emitir sinais fisicas ou de comportamento que fan que a cópula se realice en datas determinadas, máis hai algunha especie de primate que ten unha estratexia totalmente diferente, non hai noticias especiais sobre a situación do óvulo, e os impulsos sexuais extendense  ao longo do calendario, sen discriminación algunha. Parece que a nosa disposición é deste segundo tipo.

Sobre a relación coa comida do homo sapiesn, conclúe que non hai un sistema de autoregulación, e o sistema cultural inflúe de maneira decisiva na relación coa comida, o cal está en concordancia co que experimentamos e sabemos desde o campo da sicoloxía e do coñecemento social hoxe en día, o sabor da comida, o desexo de experimentación, o desexo de satisfaccións inmediatas, a compensación de frustracións, os conflitos sociais, os rasgos obsesivos, soen desencadenar un desexo de comer compulsivo que soe traer como consecuencia desequilibrios metabólicos, excesos de peso continuación, etc..

Sobre a cor da pel, desenmascara os prexuizos raciais extendendose na explicación dos beneficios físicos da cor da pel, na dialéctica entre asimilación de Vitamina D, e o cancro de pel, o corpo ten que tomar un camiño pois hai dúas ameazas ou perigos encontrados. En base as condicións medioambientais e a comida dispoñible, foronse creando cambios na pigmentación da pel en distintos territorios do planeta. Novamente Harris confirma o poder o factor cultural, os rasgos sociais ou de manada do homo sapiens, fan que o prexuizo cultural da cor da pel esté na orde de día para crear mais unión e identidade grupal, fronte ao diferente. Tamén hai unha necesidade de gradación social, onde a discriminación dun pequeno grupo ou individuo favorece a saída de bilis que crea o constructo social.

Sobre a homosexualidade, relata como forma parte da normalidade do homo sapiens en case tódalas culturas, e incide na súa realación coa necesidade de frear ou non o imperativo reproductor. Dase a curiosidade de existir culturas de caracter intensamente homosexuais onde a relación coas mulleres estaba fortemente limitada, outras onde ocorre todo o contrario, e moitas onde se combinan periodos da vida homosexual e outros heterosexual. Hoxe en día, a parte das condicións materiarias que inconscientemente (e tamén conscientemente, coa tradición) crean tendencias culturais nunha determinada dirección no imperativo reproductor, tamén sabemos que os propios rasgos culturais máis eclépticos da busqueda do placer, da felicidade, e da liberdade fan que as escollas persoais na modernidade occidental sexan moi variadas.

Sobre o imperativo procreador, e o equilibrio sobre o medio, Harris repasa todo o que sabemos do infanticidio na historia do homo sapiens sobre a superficie terrestre, repaso realmente triste, e penoso de control da poboación, moitas veces de maneira soterrada, facendoo como realidade oculta, calando o que se fai, e contabilizando só aos que quedaban. É dicir, non só as formas rituais, si non tamén as formas escuras e intuitivas, incluso inconscientes, de solucionala superpoboación dun ecosistema, a base de ofrecer mala alimentación, ou deixadeces intencionais.

Algo moi interesante é a relación entre machismo e guerra...to be continued.

Nota:

A relación entre o ben e o mal no ser humano é moi flexible, eu diría voluble, case circunstancial, i está claro que a histeria relixiosa, e a busqueda da manada, ten tamén esa función de defenderse dese baleiro existencial, dese abismo.

A NOSA ESPECIE (Harris) - comentarios (3)

 A nosa especie (Marvin Harris) - comentarios (3).

Cando pensamos na evolución (ou en calquera outra cousa), adoitamos pensar de xeito personalista, eu ou alguén coma min evoluciona, meu fillo evoluciona, o meu pai evolucionou..., é algo relacionado, por suposto, co amor por sí mesmo, coa ferida narcisista, e coa realidade cuasi-estática na que transcorre a nosa vida. 

"Deus amate", fala contigo, comunicate con El, comportaste para El, i El amate, chega a darche incluso a Eternidade, noutras versións modernas, sustituese polo "Universo confabula ao teu favor", ou o Universo castígate, ou ti reencarnaste indefinidamente, asi pensa unha gran maioría de nós, e non só pensamos así, impoñemolo ao resto cando podemos.

Creo que a natureza non funciona así, as outras especies de homínidos e tódolos homínidos da nosa  morreron, pero a vida seguiu e os que mellores cualidades tiñan para as condicións en que existiron seguian adiante, non foi unha cuestión de chamarse dunha maneira ou doutra, tales divisións non existian, nós somos o que quedou dese camiño composto de alomenos duas variables ou planos (no noso caso), a evolución natural (xenética) e a evolución cultural. A evolución natural foi moi lenta, afundese no tempo, a evolución cultural, foi moi rápida, explosiva, pero vaiamos ao gran, o gran que deixamos no capitulo anterior (comentarios2) para comprender mellor o que quero dicir.

O cerebro creceu, a quen lle creceu? e felices decimos, a nos (Deus amanos!!, diria o cura), non foi un regalo, foi un accidente, un efecto da variabilidade, e unha transformación que se foi facendo útil na vida deses homínidos e homes modernos, manexaban máis datos, imaxinaban mellor as situacións repetidas, imaxinaban saidas existenciais, incluso tiñan esperanza, fronte a condicións escuras. Apareceu no pobo alguén que sabia facer pan, e ese foi panadeiro. Pero o proceso evolutivo, natural, non distingue especies, nin individuos, é o impulso vital, o desexo de persistir, (poderiamos dicir "a vida") a que determina polo ensaio-morte, o que queda e o que se vai.

Neste caso Harris, indica unha cousa moi curiosa, a necesidade de correr, a necesidade de seguir correndo con carencias de osíxeno provoca que se teñan que duplicar circuitos no cerebro, provoca a longo prazo un vector, necesario para a supervivencia, de crecemento e duplicación neuronal para preservar as funcións cerebrais con baixa osixenación. Unha circunstancia que sentaría as bases para un aumento de capacidade mental deses seres que corrian grandes distancias en persecución de presas polo sistema de esgotamento.

A Nosa Especie (Marvin Harris) - comentarios (2)

Acabada a anterior entrada coa cuestión da perda do pelo na nosa especie. Harris fai fincapé na dialéctica  entre dous males, o cancro de pel (por excesiva insolación), e o calor excesivo. É moi interesante esta situación porque o feito de quedar sen pelo indica que a refrixeración pola sudoración e a exposición directa ao aire foi un factor determinante cara ao que camiñar, isto ao final lévanos a que fomos formidables camiñantes e corredores, seguramente especialistas en perseguir presas ata o esgotamento.

Curiosamente, o indicio da perda de pelo, reforza tamén outros indicios do home cazador, do home que desexaba ser depredador antes que carroñeiro, cara a ese fin fomos desenrolando ferramentas que nos complementaran.

É curioso como  un ser sen virtudes naturais que lle fixeran ser unha especie exitosa (sen necesidade de cambio), fixo desa falta un motor para desenrolar outras cualidades, outras ferramentas, abriu outros camiños laterais, outras posibilidades. O home moderno adoita actitudes opostas, negadoras, somos perfectos, somos a imaxe de Deus, hai que eliminalo disidente, o diferente, cando o fundamento do noso ser, seguramente foi totalmente o contrario.

Pouco a pouco, fomos perdendo pelo, pouco a pouco fomos creando signos e comunicación, pouco a pouco fomos construindo linguaxe, costumes, consciencia de ser, pouco a pouco fomos cara o despegue cultural.

O curioso é que andar de pé puido acabar sendo unha necesidade, pero tamén puido comezar sendo unha condición, unha variabilidade xenética que comezou a operar con éxito ao longo de miles de anos nos homínidos orixinarios porque habia algo que se ganaba. Esta claro que andar coa cabeza levantada, coa visión cara ao horizonte, xa é de por sí liberador, ampíase o campo de visión, e incluso pode axudar a curiosear nese horizonte.

Segundo leo o relato de Harris, faiseme mais patente que as nosas carencias foron o fundamento das nosas virtudes, o proceso de cambio e adaptación foi continuo, o desenrolo dunha mente que é capaz de aprender e imaxinar estratexias foi unha ferramenta necesaria, ou ao mellor convinte. O cambio continuo ante o entorno estableceuse como unha característica que nos axudou desde as nosas orixes a construilo noso mundo, tal é así que unha vez que construimolo entorno cultural, esta capacidade de cambio e adaptación foise potenciando.

....pero qué foi antes a ampliación mental, ou a necesidade de ampliación (o desexo)?, creceu o cerebro casualmente ou o desexo levou a escoller individuos co cerebro cada vez máis grande?

A NOSA ESPECIE (Marvin Harris) - comentarios (1).

Marvin Harris é un antropólogo cun análise sobre a interacción das limitacións materiais do entorno coa cultura humana moi interesante. Aquí cultura, hai que entendela como o conxunto de ideas, crenzas, mitoloxía, normas, modo de vida, ferramentas, construccións, etc...que o home crea e usa máis alá do simple estado animal. 

Trataríase tamén de entender como desde o homínido máis rudimentario ata o homo sapiens actual hai un proceso contínuo de cambios e modificacións do seu comportamento e das súas características físicas (incluíndo o tamaño do cerebro) e síquicas.

En "A nosa especie" trata de achegarse a distintas preguntas a traverso dos seus coñecementos e metodoloxía no campo da antropoloxía.

Na evolución inicial, hai dous factores que coexisten, andar de pé (liberalas mans) i empregar ferramentas. 

Hoxe ainda podemos ver como os animais de tódolos tipos empregan ferramentas, desde peixes, aves, mamíferos de todo tipo, e sobre todo simios. O uso de ferramentos é unha tendencia natural da intelixencia intuitiva, si se quere chamar de algún xeito. Eu atreveriame a chamarlle intelixencia natural ou inconsciente. M. Harris fai un repaso do uso de ferramentas nos simios e monos, que curiosamente usan bastante casualmente en liberdade, pero hai un sitio onde se desenrola de maneira mais intensa o seu uso, cando están pechados, encarcelados, privados de liberdade, é dicir, ten que haber unha necesidade/desexo que impulse o uso de ferramentas para enfrontarse a unha situación, polo tanto parece que o uso de ferramentas estaría ligada a busqueda de algo , neste caso a liberdade.

Tivo que haber un proceso inicial interactivo entre andar de pé, a configuración do pé para poder resistir máis tempo erguido, e unha necesidade/desexo de percorrer un camiño cada vez maior que tería que ser pola  busqueda de algo. 

Logo, habería unha conexión entre andar de pé, e o uso de ferrramentas, habería algo que impulsaria aos dous factores nalgunha medida, e que polo tanto impulsaría o desenrolo da intelixencia, entendida como solución de problemas, dificultades, desexos ou carencias, é dicir, usando os conceptos de outros pensadores, o desexo de vivir, o instinto de vida estaría impulsando un novo camiño, un camiño longo que chegaría ata nós.

E buscando ese factor, Marvin Harris, fixase nos chimpancés, e na cantidade de carne que de maneira habitual consumen, sobre todo pequenos mamíferos. Tamén se fixa en como distintos simios usan ferramentas para capturar formigas, algunhas delas bastante agresivas. En definitiva, a carne, primeiramente en forma de insectos, logo como carroña, posteriormente caza e persecución, e finalmente con tratamento termico.

Ao comezar a saboreala carne, aparece un obxectivo permanente, constituiría un vector para ir seleccionando (preferindo) unha maneira de moverse, unha resistencia a longas andainas, e unha intelixencia para enfrontarse a peles duras, osos e nervios a traverso das ferramentas. Cortar, clavar, desgarrar, matar foron obxectivos desexados para convertirnos en verdadeiros depredadores, e non só carroñeiros.

É moi interesante como describe ao home erectus, unha especie humana, que durante 1,3 millóns de anos mantívose andando, e case coas mesmas ferramentas, sen producirse evolución algunha nas mesmas. Poderiamos traelo exemplo dos simios en cautividade fronte aos en liberdade, para que esforzarse si todo está ben?, só cando hai unha falta comeza a intelixencia a funcionar.

Na nosa orixe, na necesidade de andar de pé, de percorrer longas distancias, de crear e usar ferramentas, e da busqueda de comida (posiblemente carne) aparece unha vía de desenrrolo dunha necesidade de discurrir, crear, buscar.

Poderiamos pelexar contra a idea da carne, pero por qué as ferramentas para cortar, pinchar, desgarrar si non fose ese o obxectivo básico. Despois viria o uso das peles e o lume para protexerse do frio, e outras cousas.

Pero por qué fai frio?, por qué perdeu tanto pelo o homínido? (...seguirei).

Charla coa morte dun camiñante nun día calquera.

-Morte: Ola camiñante, quero falar contigo.

-Camiñante: Que queres de min?

-Morte: Quero proporche unha liberación, eu libero de cotío a xente coma ti.

- Camiñante: Coma min?

- Morte: Sí, por unha banda, non soportas "dominar", non soportas ser cruel, non soportas subirte as costas do outro para triunfar e velo outro desde o cúmio.

- Camiñante: Tes razón non son capaz de someter, renunciei a ese cumio, renunciei a colocarme ben colocado co prezo que sexa, renunciei a abusar do débil, renunciei a protección do poderoso, resúltame noxento. 

-Morte: Aí o tes!, pola outra banda tampouco soportas ser dominado, ninguneado, non soportas o sometemento ao criterio do outro sen reflexión nin critica, non soportas a prepotencia, os esquemas inventados e os valores da dominación, non soportas perderte na masa e bailar ao son que che marcan sen importar quen sufra, sen importar o que haxa detrás, sen importalos que veñan despois.

- Camiñante: Niso que dis tes razón, levo toda a vida esquivando eses sitios escuros.

- Morte: Que che queda? a nada? eu son a porta ao descanso!

- Camiñante:  Hoxe, Morte, levanteime, respirei fondo o aire fresco da mañá, os paxaros viñeron comer fronte a min, fixen o amor coa miña parella, pola tarde o meu fillo sorriu de ledicia e chamoume papa, traballei na horta coa enerxía que recibín do sol e da comida, e cando tiven que entrar nese mundo que ti descrebes pasei por un carreiro que fun facendo cos anos.

Hoxe, morte, sinto que a vida vai máis alá de todo iso, sinto a "ese outro" que a xente chama natureza, vexo que se pode ir máis alá desa cárcere de convencións coa que nos rexemos.

Hoxe non é o día, aínda podo soñar outros mundos posibles, aínda podo enxergar como camiñamos cara un final coma outro calquera, como se fai un camiño colectivo como se podía facer outro calquera, aínda podo inventar e aceptar outros valores para pesalas cousas.

Prefiro aceptala miña derrota, aceptala vida coma un regalo, non son máis que un accidente que toma consciencia de sí, tentarei soportalo meu orgullo, tentarei aceptalo sufrimento do meu ego, e tratarei de ver máis alá.

Hoxe, morte, vaite sen min ao teu baleiro infindo.

- Morte: Pero sabes que vou camiñar sempre ao teu carón, que vou ollala túa ira, a túa frustración, a túa impotencia, as túas falencias, sabes que renovarei a miña oferta cando o momento sexa propicio.

- Camiñante: Ata outra, e grazas por iso, ti que érela porta a esa nada que non se desvela, esa nada que soporta na súa escuridade insondable e total, toda a luz que se poida crear. 

O corpo en construción

 No artigo anterior tratei de plasmar o que pensaba do "Gran Reinicio", que no fondo non é outra cousa que "ante a realidade que nos ven enriba, qué imos facer nós (os que temos o poder, o capital, enténdase) co mundo que nós mesmos construímos de maneira insostible?".

A solución pasa por manter a unidade segundo moitos deles dunha maneira sútil, ainda que outros, como Tump, queren outra realidade máis disgregada, outro sistema de dominación máis clásico. A nosa querida Europa quere unha dominación total, pero de maneira máis calada (de momento), oculta, que non estrague nin a foto, nin o discurso.

No fondo, trátase de facer un só corpo, un corpo gobernado por alguén (ah, sorpresa, quen vai ser, eles mesmos, ooooh!, na súa busca de seguridade toparon un sitio, o mesmo sitio onde estaban). Nese corpo social débese obedecelas ordes, débese sacrificar a propia vida, débese ser o individuo desexado polo ideal dese cerebro do corpo social, débese negar o que non cadre, e aceptar o seu lugar na gran maquinaria. Isto xa é, pouco máis ou menos, o que a civilización foi facendo ao longo dos séculos, pero sempre queda algún sitio onde non se chega, obsesivamente buscase ese sitio no fondo da mente, o século XX deunos a base teorica, o XXI pódenos dar a base práctica de dominación total, viva a morte.

É incrible, como o espíritu humano, realmente renace cando todo isto frouxea, e se fisura, pero desde o punto de vista da forza bruta da natureza, da vontade de Shopenhauer, entendida como desexo de vida que nos impulsa a todos, é unha dirección incuestionable, é unha estratexia de supervivencia da especie por enriba de calquera inviduo, que consiste en axustar cada parte que existe e pode aportar algo, a un obxectivo común manténdoa con vida pero unha vida limitada á funcionalidade necesaria. O corpo construído depende de gran número de partes, pero póde prescindir do non necesario e seguir adiante, nese pulso coa nada, coa entropia despiadada que igual que é a orixe dunha explosión de enerxía, degrada toda estructura do universo nunha caída sen fin. A vida, cunha forza brutal, e implacable busca seguir persistindo, seguir e seguir, non importa o que quede atrás, non se pode caír no abismo.

Pero que pasa con nós, o indiviuo, a identidade concreta, o dono dunha memoria, dunha sensibilidade, dun desexo propio?, somos un erro no proceso, na natureza?, ou somos un eslabón máis na construcción de poder de subsistencia e consciencia que a propia natureza non lle importa aplastar cando a seguinte fase está madura?. Así se vai unha flor, un impresionante corzo, unha marabillosa vida de loita, unha especie de inmensa beleza, sen que nada importe a ninguén. Ante esa desesperación, virán de novo os deuses a salvar aos bós, aos que se definan como bós e que teñan o poder de matar e castigar aos malos...terrible destino ser humano e desenrolar o espirito crítico ata o final, pero é certo que despois da acumulación de desesperanza, despois de chorar sen control e maldicir ao universo pola túa existencia, podes sentarte na herba un día e desfrutar un momento de algunha cousa con beleza que aínda quede en pé, apartado da miseria dunha especie que ten a condena de construilo seu propio camiño, ignorando case sempre, os pulsos que a moven.

Pero aínda podemos escrutar máis, hai algo en perigo, a primeira cousa que está en perigo de morte, é a entidade colectiva global baseada no puro mercantilismo, xusto esa que defenden estas élites, pero realmente importa salvar iso? qué prezo ten para o futuro tentar salvar o que non ten futuro?. 

Aquí poderíase seguir, hai intentos de construir un corpo, de que ese corpo sexa o máis grande, organizado e poderoso posible, pero tamén hai intentos de construir corpos máis pequenos, ese pulso vaise enfrontar as posibilidades reais de supervivencia, que van depender da propia esixencia de cada parte do corpo, e das posibilidades de satisfacción que se constrúan. Os límites vanse ir achicando, distintas construccións mentais van ir caendo, ata que se tope un equilibrio ou definitivamente non se tope. Xa sabemos que cando a última árbore sexa cortada, cando o último paxaro caía, cando a última abella morra...poucos de nós quedaremos xa para contalo, as bibliotecas serán pó e combustible da terra para un novo reinicio, dun novo pulso por seguir persistindo, a vontade de vida non desaparece, esa é eterna, pertence si se quere á materia, ao universo, estaba na estrela que arde, i está na fría pedra da noite invernal.

O Gran Reinicio?

 Está claro para min que detrás da pandemia de deseño que vivimos estes anos pasados hai un intento de "control totalitario" da poboación a nivel planetario coma nunca foi posible na Historia da humanidade. 

En primeiro lugar xogouse cos conceptos mesmos de "pandemia" e "vacina" cambiando a súa definición para poder meter con calzador os novos produtos de deseño. Cando premios nobel son calados desde o poder, cando se xoga de maneira tan agresiva e coordinada en tódolos ámbitos coa "cenoura e o látigo", cando se chegou a dicir "que o que non se vacina non é cidadán e queda fora da sociedade", realmente quedou patente, claro, nítido a forza que ten o proxecto totalitario que se plantexa a nivel global polas élites occidenttais.

A cuestión básica é que estamos no fío da navalla, a "civilización" levou a especie humana máis que "a estar entre a espada e a parede", a estar entre dúas espadas, por unha banda o que chaman "cambio climático", que en realidade é "unha xigantesca destrución medioambiental planetaria" e a chamada "crise enerxética", é dicir, que non temos tanta enerxía como queremos ou necesitamos para o noso mundo desexado. As dúas espadas son en realidade consecuencia do que está supostamente ameazado, é dicir, a propria "civilización" tal como funciona. Ela mesma é a causante de atoparse diante da súa morte. O curioso é que a propia civilización, calificando como "insostíbel" o que fai, encubre realmente o significado profundo e terrible desa verba, o que non se sostén "morre".

Sobre esta base teórica, que xa se coñecía desde hai décadas pero que ninguén quixo cambiar, as élites pensan, i en qué pensan, pois no primeiro que pensa un individuo, unha élite, unha clase social, unha sociedade, un pais, en distindos graos, ¿cómo podo mantela miña posición?, e unha vez mantida ¿como podo mellorala? ¿cómo podo aumentala dominación? ¿cómo podo sentirme máis seguro?.

As élites teñen medo de perdelo control, e intentan implantalo "control" con medo. ¿Qué pinta un magnate da informática facendo vacinas e meténdose no goberno global?, ¿Por qué tanto interés no carnet dixital cando as supostas vacinas non son garante da inmunización?, ¿por qué vacinar nenos cando o risco de efectos secundarios é superior ao da propria enfermidade?.

Na súa fantasía de poder, realizada en gran medida, pois xa controlan medios de comunicación, partidos políticos, Estados, OMS, revistas médicas como Lancet, etc, quédalles a guinda, a dixitalización total da sociedade, o control dixital de tódolos movementos e de tódalas actividades de cada persoa. O primeiro paso pode ser "o carné vacinal dixital", o primeiro documento global co que censurar e controlar cada movimento físico, para logo ir a un segundo nivel, a dixitalización aumentada (cada compra, cada escolla, cada desexo quedará rexistrado), e finalmente ao nivel final, implantando no propio corpo humano un sistema de transmisión de datos dixital a nivel celular ou cerebral. ¿Qué vantaxes ten?. Para o poder moitas, toda reacción, toda emoción, toda "resistencia ou rebeldía" contra o establecido pódese detectar e anular ou bloquear de maneira inmediata, incluso fisiolóxicamente, facendo unha depuración case xenética (ou sen case) de indiviuos pouco proclives a aceptala escravitude como forma de vida. É a morte da liberdade humana.

Temos que decatarnos de que as condicións de vida en menos de 10 anos van ser moi duras, mantelo control vai requirir de ferramentas realmente agresivas, e as élites ven aquí a súa saída.

¿Onde está o fallo?, a dixitalización esixe unha sociedade de consumo, e sobre todo unha economía industrial a pleno rendimento, con enerxía barata (con alta TRE), minería, transporte, construción de equipos...todo se vé afectado cando non chegan os modernos chips á cadea de montaxe.

Pode que este sexa o punto débil da súa fantasía de dominación, ¿qué vai pasar cando non haxa enerxía suficiente para mantelas moedas dixitais, os nodos de información, ou mesmo os terminais de cada persoa e institución?. ¿Qué vai pasar cando o Estado non sexa quen de mantelo "status" de cada clase economico-social?. ¿Vaise gobernar co terror de maneira permanente?. 

Todo pode ser, pero tamén é certo que dinosaurios máis grandes teñen caído polo seu propio peso.

Tamén se podería engadir que o ser humano sen un mínimo de liberdade morre, pero iso a eles non lles importa, nin o van ter en conta, posto que na súa mente só hai unha preferencia, a seguridade da súa posición. Sabén que a solución a todo isto pasa por unha transformación tal da sociedade, que implicaría que tódalas élites desapareceran para establecer outros paradigmas alonxados do poder, onde xente que non quere o poder tivera máis poder. Tamén se constata ao longo da Historia, que o que non pensa, o que non se adapta, o que non permite a confrontación de ideas, acaba morrendo convertido nun autómata que camiña cara ao seu propio final. Xusto iso, é o que creo que nos está pasando, e si teño tempo plasmareino neste blog algún día destes.

A maceira

 A maceira vella, a maceira de setenta anos que prantou a señora Rogelia, a cal viviu nesta casa ata o final dos seus dias, froreceu deste xeito na primavera de 2021.

Merquei a casa fai catro anos e a pesares de que non dá mazás saborosas,  de que estaba chea de hedras e parecia que ía morrer en calquera intre, decidín non cortala.

Hoxe mostranola súa beleza, regalanos un momento de pracer. E o pracer implica unha valoración intimamente favorable do que se vé.

Como seguir

Cos anos chegas a saber que un mesmo non é o centro do Universo, nós non somos o centro do Universo nin da Terra, a Terra non é o centro do Universo, non é un sitio privilexiado e nós o actor estrela que actúa diante dun Pai amantísimo que nos vai regalar un diploma de number one. Somos unha posibilidade máis da vida que se realizou sobre a Terra, pero a vida como manifestación do Universo, ten billóns de millóns de posibilidades de realizarse en innumerábeis planetas e tempos. A nosa traxedia, desesperación e angustia nace de sermos conscientes de vivir e da nosa morte, esa posibilidade da natureza que tiña que manifestarse necesariamente, pois é unha maneira máis de sobrevivir, comportarse e persistir na vida, e que resultou moi exitosa no noso caso.

Pero ainda sendo exitosa, está condenada a morrer de éxito, porque só se pode escribir unha historia, só se pode manifestar, realizar unha posibilidade, a que se concreta nos actos. Na Historia da humanidade hai incontabeis maneiras de convivir, e ser, que se manifestaron, interactuaron, e foron construíndo unha pegada humana no mundo.

Na situación na que me atopo agora, e que intúo e leo que aparece en toda persoa consciente do que está pasando e vai pasar no mundo, un chega a preguntarse, para qué seguir?. Esa idea da voltas e voltas, pero a vida simplemente é un regalo, regalannos a posibilidade de facermonos consciente do que un é como suxeito, como individuo, e danos tamén a posibilidade de tratar de melloralo que somos. O suxeito cognoscente que hai en nós pode aprender, e abrir unha ventana ao mundo que nos rodea.

O mundo que me tocou vivir, e ao que estou suxeito en parte, ten un gran problema diante súa, si decide seguir como ata agora, morrerá por falla de recursos e destrución da biosfera, si decide non seguir así, terá que cambiar totalmente, deconstruir todo o que é hoxe en día, e reconstruir unha vida lenta e con moitos menos requirimentos de recursos, ata chegar a unha simbiose coa natureza, ocupando o noso lugar como regulador e como parte, pero non como depredador insaciable e como forza destrutiva. Agora mesmo parece dificil crer que se vaia chegar a esa segunda saída necesaria (e única sostible no tempo para moitas xeracións) sen chegar á guerra e ao desastre global, sen un sofrimento profundísimo i extenso que nos ensine a imposibilidade do que desexamos hoxe, que nos marque un límite, unha derrota.

E aquí, reafirmome e repito a miña resposta, só son unha posibilidade que se concretou como real, e que se fixo consciente de si mesmo, o mesmo ocorre con toda a humanidade, e coa vida no seu conxunto sobre a Terra. Esa posibilidade de vida, existente en todo o Cosmos visible, posto que responde ao mesmo principio en todo lugar e tempo, darase en miles de sitios como este, porque forma parte da natureza da vida diversificarse e intentar tódolos camiños que sexan posibles, así o fara sen dúbida en todo planeta i en todo tempo onde poida xurdir. Logo a Terra, non é máis que unha posibilidade do Cosmos, (que supón unha ferida para o noso ego), e o home non é máis que unha posibilidade da vida na súa manifestación máis dinámica, que inclúe en grados progresivos de complexidade a tódolos animais (realidade que é outra ferida). Como posibilidade que somos estamos sometidos ao "erro", ao "fallo", ao "perigo" de morte como especie, e toda Gaia, a posibilidade da súa morte como vida na Terra. Aparece logo esa idea desacougante pero tamén tranquilizadora, "noutros sitios poden sailas cousas mellor", e a manifestación consciente da vida chegar a un equilibrio, a unha representación de sí mesmo no total, que permite a seu mantemento durante millóns de anos.

E aquí aparece o que non se quere ver, agachala cabeza baixo terra, ignorando as consecuencia dos nosos actos, supón avanzar cara a nosa morte sen remisión (porque é real, é posible e vaise dar como necesario, igual que a caida da choiva), porque xa o sabemos, porque aparece xa como un feito intuitivo, evidente, diante nosa, en forma de datos, imaxes, estudios, impactos e como consecuencia necesaria da destrucción de tódalas relacións do entramado da vida que manteñen a nosa posición.

É, en base ao escrito, certo que a nosa situación é preocupante, pero tamén é certo que a vida como regalo, desenrolada como posibilidade en tódolos sitios do Cosmos onde se pode dar, débese abrazar ata o seu final, axudando a devolver algunhas das estrelas de mar que a tormenta deixará a millóns esmorrecendo na area, xa que pode ser que o futuro dependa de esas poucas que se salven, teremos que abrazar esa esperanza, ese fio, salvar o que se poida da tolicie destructiva que avanza sobre nós. 

Pensamento sobre o presente

Esperaba topar algo que pechara a pregunta, que pechara as cuestións e non o topei. No lugar diso atopei algo que non pechaba e non podía pechar, algo aberto sen resposta, como dicindo, "cómo vai haber un sentido único?, iso sería un cárcere brutal, algo mortal, anda e respóndete ti mesmo". Moita xente non quere enfrontarse a iso e pide que alguén responda por eles, quere que lle digan o que ten que pensar, sentir e ser, e a pesares diso, ou ao mellor debido a iso cargan con ira contra todo aquel que non sigue a súa grabación, porque todo o mundo quere ter ideas i opinar, pero ninguén quere a angustia de enfrontarse a un horizonte sen resposta.

Queremos ser útiles aos demáis, ser bós, encaixar a pesares de que o global non teña sentido. Parece que estou escoitando xa o "pero como?, o global ten sentido xa que nos permite comer, e vivir". Efectivamente construíuse unha forma posible do mundo, pero ten un problema moi gordo no seu sentido, asegura a súa propia destrucción a curto prazo, iso fai que se perda unha parte do sentido humano do mundo. Por qué digo sentido humano, porque comer e vivir no presente está moi ben, compartimolo cos animais, pero nós temos un engadido obrigatorio, temos que consideralo pasado i o futuro, si non se integra isto corremolo perigo de caír na "vida puramente animal" co engadido da malicia humana.

O máis sinxelo sería aceptatalo que vemos de maneira evidente e intuitiva diante nosa (a finitude da Terra, e o dano causado a vida), pero ainda así témolas técnicas de cálculo, o coñecemento do medio e as institucións suficientes para reflexionar sobre o alcance global do que facemos, de feito, están calculadalas consecuencias, pero non están integradas no pensamento, na racionalización, na vida colectiva e política, deixáronse fora porque amolaban o desexo, descalifican o establecido.

Vexo como se educan os nenos, e tremo só de pensar na traxedia de formarse para un mundo que pode desaparecer en menos de dúas décadas pola caída do mundo industrial e a destrución da natureza que permitiría reenfocala sociedade doutra maneira. Paréceme que camiñamos cara a desesperación, cara a guerra, as epidemias e a fame, cara a morte.

A solución non pasa por seguir igual que sempre, pasa por cambiala nosa maneira de pensar e valorar, primeiro iso, logo todo se irá engranando. Si se sigue construíndo a sociedade sobre a cobiza, e o egoismo puro, calquera cousa que fagamos  non servirá para nada.

Primeiro sería mellor velo que é necesario conservar, cómo imos producir comida e repartila, como imos transportalos excedentes dun sitio a outro, como imos conservalo coñecemento e os logros conseguidos, e logo decidimola estratexia para enfrontarmonos a ese cambio.

Por qué non cambiamos?

 Sigue estando no aire esa pregunta, si tal como teño máis ou menos reflexionado, construímos unha cultura ou civilización insostible, é dicir, que non pode ser nun futuro máis ou menos achegado, i esa mesma cultura é a responsable do éxito colleitado ata o de agora, pero tamén das súas eivas, que temos que concluir?, que como todo o vivo, nace, crece e logo morre, igual coma mín e ca todos nós coma individuos, ou que hai algunha causa interna na súa constitución que impide a súa adaptación ante unha incoherencia evidente.

Evidentemente a primeira posibilidade, "o vivo nace, crece e logo morre", é unha idea obtida da experiencia mediante a reflexión e a continua repetición sen excepcións diante dos nosos ollos, máis esta idea non está definida no tempo, é dicir, un non ten que morrer hoxe, nin mañán, pero si esta claro que ao redor do século a bioloxía non deixa xa moita marxe. Pero aquí non estou falando de indiviudos, estou falando dunha carreira de relevos, dunha especie, dunha sociedade ou dunha civilización, que non é o mesmo e non ten data de fin, agás polos seus propias características e capacidade de adaptación ao medio. E aquí quería chegar, por qué non nos adaptamos ao medio?. Chegados a este punto a contaminación, a destrucción dos medios que nos dan de comer e beber é evidente, constatada polos oraculos da verdade moderna, os científicos, e recollidos en videos, e sesudos estudos, e porque non xa na nosa inmediata vecindade, contaminación nas cidades, nos rios, nos montes, no clima que experimentamos de nenos e agora non cadra co lembrado. Por qué non cambiamos?.

Vou elucubrar hipóteses, e lanzalas ao chou sobre o papel:

- Poida ser que teñamos medo de voltar a situacións pasadas, a falta de riqueza para alimentala codicia de uns e  unha vida confortable a outros, podería facer estourar tódolos pactos sociais, digamos medo a voltar ao sufrimento de tempos pasados, a escravitude para sustituilas fontes de enerxía, a guerra, a violencia extrema para impor sistemas distributivos de calquera especie.

-  Ao mellor queremos conseguilos ideiais que soñamos e que seguimos soñando, é dicir, ir a Marte, contruir civilizacións galácticas, selos amos do Universo, e non só da Terra.

- Ao aprender a imitar e modificala natureza, igual nos cremos deuses e consideramos que podemos cambiala natureza ao noso gusto, podemos dispor dos animais como se nos antoxe, dos espazos ainda non ocupados, das árbores, da vida, non só para cubrilas necesidades básicas (o necesario) si non para disfrutar da nosa sensación de poder. Consideramos a natureza "dominada", nós mandamos, facemos o que queremos en terra, no mar, e no aire, e non nos pasa nada. Claro está que esta idea é moi infantil.

- Poidera ser algún rasgo constituínte da cultura humana como a dominación. Podería ser que o que nos permitiu construir o que somos teña unha característica tan dolorosa, como a de facelas cousas pola forza, pola obriga, coa ameaza de deixarte fora, podería ser algo que nos leve a ter que vivila vida de acordo a unhas imposicións de ferro, a unhas cadeas e represións con fins dubidosos, que nos fan desexar no fondo do noso corazón que se funda todo no abismo.

- Podería ser que todos abrazamola nosa posición, e non queremos perdela por nada do mundo, porque sabemos o que lle ocorre aos que non teñen un sitio no esquema de dominación e de valoración. Sabemos como tratamos aos que non son da nosa tribu, e non poden defenderse, aos que están fora do circulo de ferro invisible,  aqueles aos que se pode ferir, matar ou abusar, aos que non importan, incluíndo aos animais e a natureza.

- Será a culpa polo feito, a sombra de aproveitarmonos das consecuencias da maldade dos principes e dos antepasados, a que nos fai pensar que a continuación da vida humana non paga a pena.

- Ou será a infantilidade, o papá resolverá todo, papa non nos abandona, papá proveerá.

- Ou a estupidez, non teño porque aplicalo principio de causalidade, ou non teño que saber de nada.

- Ou será que o cambio fai tremela posición dos que toman decisións, dos que están no poder, dos que acumulan o capital, dos que dependen para o seu sostemento do crecimento indefinido da economía, é dicir do deterioro constante da natureza fora da súa rexeneración, en definitiva da cobiza feita lei.

- Tamén pode ser que ninguén sabe onde imos ir, a onde imos chegar por outros camiños. Ninguén confia na solidaridade e na irmandade necesaria para afrontar un futuro de recursos limitados.

- E si é necesario cambialo todo, quen pode aspirar a tanto, quén pode cambialos alicerces dun edificio sen tiralo abaixo i empezar de novo, pero si o tiramos abaixo canto perigo hai de perdela información acumulada e asimilada ao longo de tantos séculos, pode haber, non, hai risco de cair na barbarie máis absoluta.

- Logo está o problema do funcionamento da mente, da percepción do perigo, ninguén se tira nunha ola fervendo pero si a ola se vai quentando moi pouco a pouco cando te das conta estás cocido. Digamos que a cantidade de datos que hai que ver, entender e sopesar é moi elevada, e normalmente si a catástrofe non é inminente e clara ninguén é capaz de prever o que vai pasar con seguridade.

- Esta tamén o problema do "senso común", vemos como normal a maneira de facelas cousas que temos aprendido durante décadas, sempre íamos a mellor, atopábamonos nun entorno de recursos cuasi-ilimitados, pero hoxe non é así, os recursos eran limitados, era cuestión de tempo e incremento de consumo que se lle vira o límite.

- Será logo que hai unha Historia, unha intrahistoria, e historias individuais que nos condicionan, e non é tan fácil cambiar.

Porque vou escoller unha razón, todas as que comentei valen, todas teñen forza e moven resortes, todas crean inercia, e o futuro só é unha proxección baseada nunha reflexión, que a súa vez está baseada en datos da experiencia, i en condicións do entendemento a priori, é dicir, matemáticas, contabilidade, tempo...só unhas probes neuronas funcionando nun inmenso universo sen fin aparente.

Suxeito ao mundo 2

 Fai case cinco anos que non escribía nada, desde que escribín "e agora qué?" e non sabía respostar ou peor aínda, sabía pero non quería deixar negro sobre branco o que pensaba sobre as hipóteses máis plausíbeis do que pode devir no futuro en base ao estado actual das cousas, e ao noso modo de ser.

Agora, escomecei a desexar escribir outras cousas, escribir para mín, porque como di o filósofo que estou lendo agora, non hai mellor maneira de achegarse a verdade que escribir para un mesmo, pero tamén creo que para avanzar cara a verdade hai que desexar vivir, si non o desexas todo se difumina na néboa.

Tamén se podería dicir que non hai verdade absoluta ningunha, e polo tanto non hai ningún sitio cara onde ir, pero aínda que paradóxico, ese "non hai verdade absoluta", abre a porta a comprender gran parte do que sucede no mundo e na historia do mundo, esas miles de relixións, sistemas políticos e sistemas de crenzas sucesivos, eses mecanismos brutais de imposición das "verdades". No momento en que cheguei ao fondo das preguntas e vin un baleiro inmenso comprendín a enorme necesidade que temos de encher iso con algo, aínda que sexa mentira, aínda que logo haxa que matar para conservalo discurso. Cantos mortos, cantos mártires, cantas probas de verdade fan falla para demostrar que os nosos constructos son a verdade. Nembargantes ese baleiro é o máis universal que temos, o que nos une a todos, esa falta de respostas, a continxencia da existencia e a posibilidade de que a vida individual e colectiva acabe en calquera momento, de que simplemente sexamos unha especie máis, de que simplemente sexamos parte da vida.

Parece unha tontería, pero non o é, non temos un lugar privilexiado por moito que fagamos, por moito que matemos, por moito que dilapidemos tódalas posiblidades que crea a vida, por moito que mintamos. Non hai un gran papá que nos está aplaudindo e vixiando, fora do recoñecemento de uns aos outros agardanos un baleiro frío e inmenso, só por iso deberíamonos tratarnos mellor e termonos en máis estima. Pero paradóxicamente esas mentiras que inventamos para sentirnos máis seguros, agora separannos de maneira irreconciliable, destruén calquera posibilidade de comprendernos.

A miña familia é tan honrada, traballadora e humilde que me doi ver como é o mundo realmente, esa falsedade noxenta, esa vanidade, ese despilfarro de recursos tan estúpido.

Para qué traballar si todo se perde nunha néboa baleira de sentido, cargo con este caracter aprendido que me condena á tristura perpetúa de ver o mundo con ollos honrados. 

Suxeito ao mundo 1

 O mundo só podo ser coñecido por nós a traverso dunha "representación", unha percepción construida pola nosa mente cos datos que nos chegan a traverso da sensibilidade.

Un nace neste constructo, en algo que podería ser así ou de outra maneira, en algo continxente, esa é a nosa circunstancia. Non escollemos aos pais, nin o sitio, nin o entorno, nin a época, nin a cultura, nin a nós mesmos. Aparecemos no mundo, e ímos crecendo nel, o "suxeito volente" vai tomando forma, o querer, o sentimento, o desexo vaise facendo presente. 

Nese vir ao mundo, e crecer nese mundo, nesa circunstancia da vontade e do desexo de vivir que nace con nos, vaise construindo un querer. Con nós tamén vive a conciencia de sí mesmo,  a reflexión, o "suxeito cognoscente", que interactúa co vivido, co querido e co mundo, coa súa circunstancia interna i externa, nesa dialéctica nace o conflito e a negociación, primeiro con un mesmo, ata que se acaba facendo "un", si todo vai ben, en armonia co mundo si se aceita tal como é.

Pero este mundo é continxente, e a nosa propia personalidade condicionada polo "discurso" no que nacemos, e polo vivido, tamén ten unha parte continxente, no proceso de coñecer pódese por en dúbida as bases dese querer, ou asumilo sen modificación algunha, ou unha parte si e outra non....e así vai collendo todo forma.

En 2020, sigue en marcha o proceso que comezou coa nosa maneira de vivir, o pacto entre os que ocupaban posicións de privilexio, e os que ocupaban posicións de dependencia, e alienación laboral, rompeu aínda máis os límites do equilibrio da vida na Terra. A nosa posición está agora desvocada, o iceberg está emerxendo, destrución da biodiversidade, destrución do medio natural inmediato, mar, selvas, bosques, montes, cambio climático, destrución da nosa economía e da nosa saúde. A nosa vontade contruíu un mundo que consigue beneficios inmediatos para moitos (que se vende fácil), pero a consecuencia é a destrucción do que nos engloba, da vida no seu conxunto, porque aínda que nos esquecemos, vivimos grazas a dispor de temperatura axeitada, comida e bebida, ledicia de vivir e de contemplar, constituída por unha inmensidade de especies vivas, e circunstancias inorgánicas, nas que nós só somos unha parte.

Ao non asumir ese discurso de que "nós somos só unha parte", e asumir que somos o centro do universo e os animais son só bestas, e as árbores só leña, e os montes e o mar vertedoiro (externalidades), estamos construíndo o mundo do futuro para os que veñen, estamos construíndo unha circunstancia de nacemento terrible, moi dificil de asumir, ata o punto que sexa tan agresiva que poida provocala destrución do desexo de vivir, e da conciencia de sí mesmo, e quedemos para sempre nunha condición inferior.

Agardo que non sexa ese o noso desexo agochado, renunciar a conciencia de si mesmo, renunciar á carga de ser, é dicir, morrer, pero todo indica que algo pasa, que o malestar profundo continúa, que o que dicían os sabios do estar no mundo como "malestar na cultura" e como "val de bágoas", sigue sendo verdade.

E agora qué?

Querido lector supoñamos que ti éres un cidadán anónimo máis que vai tirando nunha sociedade que non entende totalmente, é dicir, que non está plenamente integrado, que non se cre a fé oficial que lle venden pola tele, polos periódicos, pola propaganda, e polo "que se debe dicir e pensar".

Supoñamos que sabes algo de física, e coñecela lei de conservación da masa-enerxía, coñeces o que é entropía, e sabes que a Terra é redonda. Supoñamos tamén que coñecelos rendementos dos procesos industriais-tecnolóxicos que poñen á nosa disposición enerxía neta para as nosas actividades. E finalmente supoñamos que entendes que algo finito pode ir usándose de maneira crecente durante un tempo pero logo comezará a mostrar signos de esgotamento. Si sabes todo isto, vives no planeta Terra, sufrichela crise actual e a curiosidade empuxate a levantala alfombra, podes comezar a topar datos que te deixen inquedo.

Asi me pasou a mín, buscando e buscando, un día acabei un master en enerxía que non me deu ningunha solución definitiva, ao contrario tiven acceso a moitos datos que deixaban o "tema enerxético" demasiado aberto. Logo disto atopei un Blog falando do Peak-oil (qué carallo é iso?, cómo pode ser que non se falara de peak-oil nun máster de 1 ano na universidade?). Vale que o petróleo é finito, moi ben, xa o sabía, pero hai reservas para centos de anos, espera no, o problema non é ese sinon a curva de explotación dun recurso finito consumido a un ritmo xa de 90 millóns de barriles ao día ¿cando será o seu máximo? Ah! que xa foi o de petróleo convencional no 2005!, entón a qué esperamos para cambiar?. Logo atopei unha morea de reseñas sobre ese libro dos anos 70, "os limites do crecemento" e ves as proxeccións do BAU (Bussiness As Usual, é dicir, tirar pra diante tal como imos que non pasa nada), e nese libro aparece a gráfica que poño arriba (está é a hipótese BAU). 

Comezas a pensar polo dia e a ter pesadelos pola noite, algo vaite inundando, uns pensamentos terribles, increibles, unha visión do mundo que non cadra co impoluto modelo de futuro que temos enriba da mesa. Estas pillado, anos e anos de reflexión sobre enerxía, entropía, rendimentos, fundamentos do mundo fisico, anos de rigurosidade, de seriedade ante os números e os datos, e agora aplastante contra unha visión, contra uns cálculos de sistemas que poñen diante nosa un posible futuro ao que iremos si se sigue igual. E qué dicir do que ven despois, Antonio Turiel, co seu "The oil Crash", Pedro Prieto, Jorge Riechmann, Carlos de Castro, Richard Heinberg, Ugo Bardi, Civilización Post-petróleo, Redes de Transición, Os movementos ao decrecemento, "La espiral de la energía"...É dicir, non se trata dunha burbulla especulativa, cada ano que pasa temos máis e máis datos sobre os límites dos recursos, e os límites de Gaia.

Sumando e sumando ao longo dos anos, tratando de entender, tratando de asimilar e tratando de pensar, e agora qué? qué fago con esto? qué fago co meu fillo? qué fago co futuro? Qué sitio ocupar? Cómo negociar coa miña historia e o meu presente?.

Non é fácil topar un sitio onde colocar isto, tampouco é fácil para unha persoa crítica liberarse do pesimismo, e do catastrofismo. Parece estar claro que no horizonte comezase a deseñar un "no", un no á organización do traballo darwinista, un no a nosa concepción do sistema socioeconómico, un no a concepción da natureza como recurso de usar e tirar. Isto pode dar vertixe, como parar cando estamos a tanta altura?, ao mellor non é tanto parar como transformar, "co que hai pódese facer algo".

 Segue habendo fanáticos do productivismo e da acumulación de capital, que negan o cambio climático, e os demáis síntomas de sobreexplotación nin os teñen en conta. Hai moito camiño por andar, a transformación agro-ecolóxica, a transformación neo-rural, a permacultura urbana e rural, sistemas que poden darnos un horizonte vital máis longo sen destruir totalmente o desenrolo técnico-científico e industrial. Gustame moito esa idea de "podemos construir un novo barco". Si se segue por este camiño a economía industrial baseada no productivismo e no consumismo colapsará, e crearará unha grave crise social (innumerábeis estudiosos do asunto din cousas peores). Vanse dar sinais de alarma que o gran público por dicilo dalgunha maneira vai mirar, pero  non esta preparado para percibilo seu sentido. Quén pode dubidar do homo-collosus, cos seus móbiles e cos seus cohetes espaciais, si se queda sen enerxía vaina inventar, si se queda sen terra fértil vaina rexenerar con produtos da industria química, si se queda sen pesca salvaxe vai criar peixes en granxas ou inventar algunha especie indestrutíbel (que acabe con tódalas demais), o tecnooptimismo invádeo todo coma unha especie de omnipotencia, pero toda omnipotencia ten a súa orixe nunha impotencia inicial, é posible que haxa algún tipo de desequilibrio na nosa sociedade, un desequilibrio "cultural", construido no propio sistema civilizatorio. Está claro que a "ferramenta", a tecnoloxía que descubrimos levounos a ser o que somos, da impotencia de comer raices e froitos descubrimola posibilidade de "dominalo mundo", parece que agora nos pasamos de frenada, e debemos convivir máis que co mundo (que para a maioría non pasa do seu entorno inmediato), coa natureza viva e con tódolos ciclos da biosfera que nos sosteñen.

Quén pode saber cantas civilizacións houbo, hai e haberá no cosmos?. O home construíuse nuns poucos millóns de anos, quén pode saber cantas civilizacións xa existiron ao longo da historia do universo coñecido?. Si a resposta é afirmativa, só somos unha posibilidade máis. Miremos sobre a Terra, cantas civilizacións e cantas maneiras de ver, de valorar, de buscar sentido houbo e hai, agora temos unha visión unificada e agresiva que devora tódalas demáis, pero significa iso algo?, acaso o que decide gozar eliminando tódolos recursos que ten a súa disposición non se suicida?. A pregunta que deberiamonos facer é; por qué decide  suicidarse unha civilización?. Non topamos, ao mellor, un sentido que calme a nosa angustia?, non topamos "algo" que colme a nosa existencia, que calme a salvaxe liberdade que temos?. Sendo a natureza o que nos mantén vivos, porque se acaba instalando esta agresiva deriva, será por esa raiba contra a mamá natureza por ser tan dura?, será porque humanizamolas forzas inconscientes do mundo e acabamos vendo deuses vingativos e perversos?.

Pode ser ao mellor ese "o home é perigo", que dicía Ortega, pode ser ese pasar polo fío da navalla, ese construir ao límite, servíndose da traxedia, do trauma e do horror,  para chegar a conclusións que non somos capaces de ver no sofá, na vida cotiá, ou no run-run diario. Pode esta forza bruta do crecemento económico, da globalización, da unificación ser un paso previo para construír, digámolo así un home diverso, pero con conciencia de home universal, un camiñar na diversidade desinhibida, sen esquecer que somos no fondo iguais, a mesma sustancia, pero cada un de nós somos un. Pode ao mellor ser unha forza que nos poña ao límite da subsistencia e que abra a posibilidade de construír a consciencia de pertenza á natureza, de inclusión, de integración. Platón sacounos do mundo, un mundo suxo, cheo de caca e imperfeccións, e hoxe creo que estamos preto de ver que non hai ningunha "caca", hai unha forza creativa brutal tratando de subsistir, de vivir, contra outras forzas destrutivas, contra o propio frio do universo, contra a nada que o quere devorar todo, contra a xeometría perfecta que faría que nada existira. Non hai algo na fría materia que a fai menos fría, menos perfecta, menos seria, como se pode entender o surrealismo, a imperfección, a humanidade, a risa, a traxedia, a falta, sen ese devenir.

Queixamonos da entropía, degradase a enerxía, por qué?, no fondo é o mesmo que dicir por qué temos que estar aquí?. Esa lei do cosmos de degradación da enerxía é a que fai que o mundo teña un devenir, que a historia teña unha dirección, que exista vida. Esa lei fai que toda a enerxía que non veña do sol se acabe, o cal fai que unha civilización que se basea en destruir tódolos procesos renovables, para convertelos en non renovables estea condeada a súa desaparición ao cabo dun tempo, o tempo no que se esgoten eses recursos finitos. A Terra, por incrible que pareza, é finita, esa creo que é un tipo de verdade da que non podemos escapar.

Se o PIB mundial segue e segue crecendo, a capacidade de carga do planeta seguirá sobrepasandose a niveis brutais ata que se chegue ao límite de explotación, onde a creba dos sistemas bio-físicos, provocará unha caída dunha intensidade díficil de predeterminar. Si ese proceso de crecemento non pode seguir, posiblemente estamos xa nun proceso de estancamento e decrecemento forzado polo cumio de recursos. Como un corolario do punto anterior poderíase dicir que "o progreso material ten tamén un límite temporal", e posiblemente teremos que adaptarnos a un estancamento e decrecemento da economía mundial no noso horizonte vital. 

Tamén intúo que a situación actual é natural, xa que todos estamos cómodos sen límites e sen cambios, é dicir, non é algo que unhas persoas malas fan ou fixeron, todos queremos un futuro mellor, chalé con piscina, facer a nosa empresa co noso produto estrela, triunfar, calefacción automatizada, pensións, subida de soldos, garderías, escolas e universidades, museos do leghon feitos por Calatrava, grandes remedios para as enfermidades, vivir mais (ser eternos), traballar menos, estar seguros, facer viaxes (ter mundo), desfrutar vacacións.... ese desexo de cada un de nos, configura o que somos como todo, como humanidade (entendida como o conxunto de tódolos seres humanos). Agora veñen uns tocapelotas a dicirnos que a enerxía a nosa disposición vai ir minguando, i a min qué?, "Deus provirá", os que mandan saberán, quen son eu para dicir nada... É dicir, hai un choque brutal entre os desexos i expectativas cos límites da realidade que aparecen no horizonte.

Difiro dos que pensan que a raíz primeira do problema é o capitalismo, xa que o comunismo que se deu e se da en distintos sitios do mundo chega a situacións parecidas. O problema é máis profundo, o que se chama progreso humano basease en rompelos sistemas renovables e convertelos en non renovables, o propio pensamento pasou do eterno retorno, ao pensamento histórico, e toda historia ten un principio e un fin.

E por último, os dous mecanismos de relación que temos, a cooperación e a dominación, xunto á pulsión da diversidade-uniformidade, deberían producir solucións de tódolos tipos. Aínda que no mundo actual a globalización e os medios de comunicación parecen construír un modo de vida cada vez máis similar, (unha mortal uniformidade), todo iso require enormes cantidades de enerxia fósil que van ir minguando (límite físico), e isto pode implicar o comezo de outro ciclo de diversificación post-imperial, post-globalización.